'De belastingen worden torenhoog!' Hoe het Rijk Katwijk voor de kosten van Valkenhorst liet opdraaien
In dit artikel:
Katwijk staat aan de vooravond van de grootste woonwijk uit zijn geschiedenis: Valkenhorst op het voormalige vliegkamp Valkenburg. De bouwplannen leidden vanaf 2019 tot felle onderhandelingen tussen de gemeente en het Rijksvastgoedbedrijf (RvB), waarbij vooral het aandeel betaalbare woningen het geschil was. Wethouder Gerard Mostert eiste veel meer betaalbare huur- en koopwoningen dan het Rijk bereid was te accepteren; het Rijk reageerde dat een hoger aandeel betaalbare woningen het project verliesgevend zou maken, maar weigerde de onderliggende berekeningen te delen. Daardoor stokten de gesprekken en moest een mediator eraan te pas komen. Uiteindelijk kreeg Katwijk begin 2020 een ultimatum uit Den Haag en tekende de gemeente uit angst voor buitenspel een samenwerkingsovereenkomst.
De gemaakte afspraak legt veel financiële lasten bij Katwijk neer. Het Rijk eist winst op de dure Randstadgrond; Katwijk kreeg de taak om de grond bouwrijp te maken en alle juridisch vereiste randvoorzieningen aan te leggen: viaducten, wegen, wandel- en fietspaden, recreatiegebieden en scholen. De RvB droeg wel ruim 10 miljoen euro bij voor viaducten en betaalt later 1.197 euro per woning mee aan voorzieningen, plus enkele natuurtaken — bedragen die critici als onvoldoende bestempelen. Oud-raadslid Jaap Haasnoot noemt het contract „een wurgcontract”.
Cijfervoorstel en begrotingsdruk
- Op Valkenhorst moeten 5.600 woningen komen. Ongeveer 36% (2.015 woningen) geldt als ‘betaalbaar’: 1.125 sociale huur en 890 betaalbare koop-/middensegmentwoningen. De overige 3.585 zijn vrije sector, waaronder circa 500 in het hoogste prijssegment.
- Katwijk verwacht aanzienlijke investeringen: intern wordt een totaal van circa 120 miljoen euro genoemd. Concrete posten: 6,6 miljoen voor de West/Broekweg-overkluizing, 10,4 miljoen voor de ontsluiting Zijlhoek–De Woerd (van belang nu Eli Lilly zich vestigt), 8,2 miljoen voor overkluizing Oost/Achterweg en minimaal 11 miljoen voor wandelpaden en recreatie in de Mient Kooltuin. Voor basisscholen reserveert de gemeente ruim 21 miljoen euro (2 miljoen grond, 19 miljoen bouw), grotendeels gefinancierd met leningen.
- Begrotingsramingen voor 2026–2029 laten oplopende tekorten zien; Katwijk waarschuwt dat het project structureel verlies kan opleveren en dat de financiële ruimte voor andere voorzieningen kleiner wordt.
Beperkingen voor lokale inwoners
Regionale woningverdeling en de Huisvestingswet voorkomen dat Katwijk structureel voorrang kan geven aan eigen inwoners bij sociale huur. Daardoor zullen veel sociale woningen naar woningzoekenden uit de hele regio gaan, terwijl het merendeel van Valkenhorst uit dure koop- en vrije-sectorwoningen zal bestaan. Critici vrezen dat bewoners van Katwijk vooral de rekening betalen, terwijl de wijk vooral nieuwe, veelal hogere inkomensgroepen (waaronder expats) aantrekt — en het Rijk profiteert van waardestijging van de grond.
Context en kritiek
Journalist Bas Vermond reconstrueerde de onderhandelingen en interne documenten in 2022. Tegenstanders wijzen naar andere projecten (zoals de Gnephoek in Alphen aan den Rijn) waar het Rijk veel grotere bijdragen gaf, en vinden dat Katwijk onevenredig veel risico en kosten heeft gedragen. De gemeente benadrukt dat ramingen voorlopig zijn, maar inwoners merken nu al effecten via hogere lokale lasten en verschuiving van financiële prioriteiten.